Sınav kağıdına "My mother is in the chicken" yazan çocuk aslında ne dediğini gayet iyi biliyor. Annesi mutfakta. Sadece iki kelimenin harfleri kafasında yer değiştirmiş. Bu karışıklığı yaşayan tek çocuk da o değil.
Peki neden oluyor? Türkçe yazıldığı gibi okunan bir dil; çocuk "kalem" yazarken duraksamaz. İngilizce öyle değil. Harfler bazen hiç okunmaz, bazen bambaşka ses verir. Araya birbirine benzeyen iki kelime girince iş iyice karışır.
Aşağıda Türk öğrencilerin sık takıldığı 15 çift var. Her birinde karışıklığın sebebi ve akılda tutmayı kolaylaştıran küçük bir ipucu.
1. kitchen / chicken (mutfak / tavuk)
Aynı harfler, farklı sıra; göz ikisini aynı fotoğraf gibi görüyor. Chicken "ç" sesiyle başlar, tavuğun çıtırtısı gibi. Kitchen ise "k" ile: kap kacak hep mutfaktadır.
2. quite / quiet (oldukça / sessiz)
Son iki harf yer değiştiriyor, anlam tamamen değişiyor. Şöyle ayırın: quiet iki heceyle okunur, "kua-yıt". Sessizlik uzun sürer, kelimesi de uzun okunur. Quite tek nefeste biter: "kuayt".
3. desert / dessert (çöl / tatlı)
Tek fark bir "s". İpucu klasik ama işe yarıyor: tatlıdan hep bir tane daha istersiniz, dessert'te de iki "s" var. Çölde her şey kıttır, tek "s" yeter.
4. lose / loose (kaybetmek / bol, gevşek)
Loose iki "o" taşır. Bol pantolon geniştir, kelimesi de geniş. Lose'da bir "o" eksik, çünkü bir şey kaybolmuş.
5. ship / sheep (gemi / koyun)
Türkçede kısa "i" ile uzun "i" ayrı kelime yapmaz, İngilizcede yapar. Kulak bu yüzden ikisini aynı duyar. Sheep uzun okunur, "şiiip", koyun da uzun uzun meler. Gemi düdüğü kısadır: ship.
6. soup / soap (çorba / sabun)
Bir harf farkı var ama biri içilir, biri içilmez. Soap ile sabun aynı "a" harfini paylaşır. Soup'un "u"su ise suyundan gelir; çorbanın suyu boldur.
7. angel / angle (melek / açı)
Son iki harf yer değiştirince melek matematiğe dönüşüyor. Angel "gel" ile biter, melek gökten gelir. Angle ise cetvelin ve matematik defterinin kelimesi.
8. sweet / sweat (tatlı / ter)
"Çok tatlısın" demek isterken "çok terlisin" demek mümkün. Sweet'teki çift "e" yan yana iki gülen göz gibi. Sweat'teki "a" ise ağır bir beden dersinden kalma.
9. price / prize (fiyat / ödül)
Okunuşları neredeyse aynı. Prize'daki "z" zaferin z'sidir; ödül kazanınca zafer vardır. Etikette yazan ise price.
10. than / then (karşılaştırma / sonra)
İkisi de kısacık ve cümle içinde silik okunur. İpucu Türkçeden geliyor: "daha" kelimesinde "a" var, than'de de var. "Ali is taller than Ayşe" cümlesi "daha uzun" der, than ister. Then hikaye anlatırken çıkar: önce şunu yaptık, then bunu.
11. hear / here (duymak / burada)
Okunuşları birebir aynı, yazıda ayrılırlar. Hear'ın içinde "ear" saklı, yani kulak. Duymak kulakla olur. Kulağı olmayan here yer bildirir.
12. weather / whether (hava durumu / olup olmadığı)
Bu çiftle genelde ortaokulun sonuna doğru karşılaşılır. Weather'ın içinde "eat" saklı: w-eat-her. Hava güzelse dışarıda yemek yenir. Whether ise "mi" sorusu taşıyan cümlelerde yaşar: "I don't know whether he is home."
13. want / went (istemek / gitti)
Yazılışları bir harf farklı ama dil bilgisi olarak alakasızlar: biri istek bildirir, öteki go'nun geçmişi. Cümlede "nereye" sorusu varsa went'tir: "I went to school." İstek varsa want: "I want ice cream."
14. fun / funny (eğlenceli / komik)
Bu çift yazılıştan değil anlamdan karışır. Funny güldürür, fun güzel vakit geçirtir. "The party was funny" diyen çocuk partiyi gülünç bulduğunu söylemiş olur. Doğrusu: "The party was fun."
15. bored / boring (sıkılmış / sıkıcı)
Türk öğrencilerin klasiği: "I am boring." Çocuk sıkıldığını anlatmak isterken "ben sıkıcı biriyim" demiş olur. Kural şu: -ed hisseden kişiyi anlatır, -ing o hissi yaratan şeyi. Ders sıkıcıysa boring, öğrenci sıkıldıysa bored.
Bu çiftlerin hiçbiri tek seferde oturmaz. Çocuk bugün ayırt eder, iki hafta sonra yine karıştırır. Tembellikten değil; yeni bilgi tekrar görülmezse siliniyor. Aralıklı tekrarın mantığı da bu: kelimeyi tam unutulmaya yakınken yeniden karşısına çıkarmak.
Evde şöyle deneyebilirsiniz. Listeden beş çift seçin. Akşam yemeğinde küçük bir sözlü oyun yapın: siz Türkçesini söyleyin, çocuk İngilizcesini hecelesin. Üç gün sonra aynı beş çifti tekrar sorun, karıştırdıklarını not edin. Bir hafta sonra sadece onları sorun.
GetSpeakin kullanıyorsanız bu takibi uygulama sizin yerinize yapar: hangi kelimenin karıştığını görür, tam unutulacağı sırada yeniden karşısına çıkarır.
Bir de buzdolabı yöntemi var. Çocuğunuz en çok karıştırdığı üç çifti büyük harflerle bir kağıda yazsın, yanına ipuçlarını eklesin, kağıdı buzdolabına asın. Gözün her gün beş saniye görmesi bile yeterli.
İlgili yazılar: yazım hataları aslında ne anlatır
Sınıfınızda deneyin. GetSpeakin her cevabı okur ve çocuğun gerçekten çalışması gereken kelimeleri önüne koyar. Okulunuz için demo planlayın.