Veli toplantılarında en çok duyulan cümlelerden biri şu: "Çocuğum konuları biliyor ama sınavda yapamıyor." İngilizce dersinde bu cümlenin arkasında çoğu zaman tek bir sorun var. Çocuk kuralı biliyor, kelimeyi bilmiyor.

"Gramer konularının hepsini biliyor. Sınavda neden yapamıyor?"

Şöyle bir cümle düşünün: "Water the plants before the sun gets too hot."

Çocuk "before" konusunu geçen hafta işledi, kuralı biliyor. Ama "water" kelimesinin fiil olarak "sulamak" demek olduğunu bilmiyorsa cümle ona hiçbir şey söylemiyor. Kural elinde, anahtar yok.

Ortaokul İngilizce sınavları büyük ölçüde okuma parçalarına, diyaloglara ve görsellere dayanır. Soruların çoğu "şu zamanı doğru kullan" demez, "bu metinde ne anlatılıyor" der. Metni anlamak da doğrudan kelime işi. Parçadaki üç beş kelimeyi bilmeyen çocuk, gramer defteri dolu olsa da tahmine mahkûm.

"Peki gramer önemsiz mi?"

Değil. Gramer, kelimeleri doğru dizmenin yolu. Ama sıra önemli: kelime yoksa gramerin uygulanacağı malzeme de yok.

Şu iki çocuğu karşılaştırın. Birincisinin kelimesi güçlü, grameri zayıf. Cümleleri kırık dökük ama derdini anlatıyor, karşısındaki onu anlıyor. İkincisinin grameri sağlam, kelimesi zayıf. Kusursuz cümle kuracak kadar kural biliyor, cümleye koyacak kelime bulamıyor. Çoğu zaman susmayı seçiyor.

Kelimenin bir özelliği daha var: birikir. Beşinci sınıfta öğrenilen "weather", sekizinci sınıftaki okuma parçasında yeniden karşınıza çıkar. Bu yıl öğrenilen her kelime, seneye okunacak metni biraz kolaylaştırır.

Ortaokulda hedef kusursuz cümle kurmak değil, anlamak ve anlatabilmek. MEB müfredatı da üniteleri gramer konularının değil, temaların etrafında kurar. Her ünite bir kelime ve kalıp yığınıdır; gramer o kalıpların içinde, çoğu zaman fark ettirmeden verilir. Yani okul da aslında "önce kelime" diyor.

"Sınava az zaman kaldı. Önce hangisine çalışsın?"

Kelimeye.

Bir gramer konusu sınavda genellikle bir iki soruda karşınıza çıkar. Kelime her soruda: soru kökü kelime, şıklar kelime. Kelime eksiği olan çocuk için sınavın tamamı zorlaşır, gramer eksiği olan çocuk için sadece o konunun sorusu.

Bir fark daha var. Eksik bir gramer konusu bir iki oturuşta toparlanır. Kelime öyle değil. Sınavdan iki gün önce yüz kelime ezberlenmez; ezberlense de tutmaz, çünkü tek seferde görülen kelime hızla unutulur. Kalıcı olması için aralıklarla yeniden karşımıza çıkması gerekir. Kelime çalışması bu yüzden sınav haftasının değil, dönemin işi.

Peki son haftada kelimeye hiç mi bakılmaz? Bakılır, ama hedef değişir. Yeni kelime yüklemek yerine dönem boyunca görülenler tazelenir: ünitelerin kelime listeleri baştan sona bir tur gezilir, bilinenler hızla geçilir, unutulanlara işaret konur, ertesi gün sadece işaretlilere dönülür. Bu tur bir saati geçmez ve sınav sabahı yapılan her şeyden daha çok işe yarar.

Dönem boyu düzenli kelime çalışan çocuk içinse sınav haftası zaten tekrar haftasıdır. Yeni bir şey öğrenmeye çalışmaz, bildiğini tazeler. Sınav kaygısının ilacı da bu: sürpriz azalır.

"Liste ezberletiyorum ama aklında kalmıyor. Ne yapıyorum yanlış?"

Muhtemelen listenin kendisi. "Run: koşmak" diye ezberleyen çocuk, karşısına "run out of water" çıkınca çuvallar. Kelime cümlenin içinde yaşar; aklında kalmasını sağlayan da liste değil, bağlam.

Evde işleyen basit bir düzen:

Günde beş kelime. Elli kelimelik hafta sonu maratonundan daha iyi sonuç verir.
Her yeni kelime bir cümleyle yazılsın, cümle de ünitenin konusundan olsun. Yemek ünitesindeki "delicious" için "This soup is delicious" yazmak, sözlükten rastgele bir cümle kopyalamaktan daha kalıcıdır.
Üç gün sonra aynı kelimeleri sorun. Bilinemeyenler listeye geri dönsün.
Bilinen kelimeyi tekrar tekrar çalıştırmayın, o süre yeni kelimeye harcansın.

Dördüncü madde işin püf noktası, zor olan da o. Hangi kelime oturdu, hangisi sallantıda, defter bunu söyleyemez. GetSpeakin'i tam bu iş için kurduk: uygulama her kelimenin durumunu ayrı takip eder, unutulmak üzere olanı tam zamanında tekrar önünüze getirir.

"Bu hafta ne yapalım?"

Çocuğunuzun İngilizce defterini ya da kitabını açın. Son işlenen ünitenin kelimelerine birlikte bakın, bilmediklerini işaretleyin. Sayı tahmininizden yüksek çıkabilir; moraliniz bozulmasın, durum tespiti böyle yapılır.

O işaretli kelimeler bu haftanın tek hedefi olsun. Günde beş tane, cümle içinde, üç gün sonra kontrol. Gramer defteri bu hafta kapalı kalabilir.

İlgili yazılar: kelime ezberleme teknikleri

Sınıfınızda deneyin. GetSpeakin her cevabı okur ve çocuğun gerçekten çalışması gereken kelimeleri önüne koyar. Okulunuz için demo planlayın.