Yalancı eşdeğer (İngilizcesiyle false friend), Türkçedeki bir kelimeye yazılışı ya da okunuşuyla benzeyen ama başka bir şey anlatan İngilizce kelimedir. "Pasta" İngilizcede makarnadır, "basket" sepettir. Kelime tanıdık geldiği için çocuk sözlüğe bakma gereği duymaz ve hata tam da bu güvenden doğar.
Terim Fransızcadan geliyor. 1928'de Maxime Koessler ve Jules Derocquigny, İngilizce öğrenen Fransızlar için yazdıkları kitaba "Les faux amis", yani sahte dostlar adını verdi. Türkçe ile İngilizce arasında da bu dostlardan epey var. Çoğu Türkçeye Fransızca ya da İtalyancadan girmiş kelimeler; İngilizcedeki akrabaları aynı kökten gelip başka bir anlama yerleşmiş.
En sık karşılaşılan 14 yalancı eşdeğer
| İngilizce | Gerçek anlamı | Tuzak |
|---|---|---|
| pasta | makarna | Türkçedeki pasta İngilizcede cake |
| toast | kızarmış ekmek | Türkçedeki tost çoğunlukla toasted sandwich |
| basket | sepet | Basketbolun İngilizcesi basketball |
| tent | çadır | Türkçedeki tente İngilizcede awning |
| apartment | daire | Binanın kendisi, yani apartman, apartment building |
| salon | kuaför ya da güzellik salonu | Evdeki salon İngilizcede living room |
| mark | not, işaret | Türkçedeki marka İngilizcede brand |
| college | ABD'de üniversite, İngiltere'de lise sonrası okul | Türkçedeki kolej, yani özel okul, private school |
| fabric | kumaş | Türkçedeki fabrika İngilizcede factory |
| recipe | yemek tarifi | Doktorun yazdığı reçete İngilizcede prescription |
| patron | müşteri, destekçi | Türkçedeki patron İngilizcede boss |
| sympathetic | anlayışlı, halden anlayan | Türkçedeki sempatik İngilizcede likeable ya da nice |
| actual | gerçek | Türkçedeki aktüel İngilizcede current |
| petrol | benzin (İngiliz İngilizcesinde) | Türkçedeki petrol, yani ham petrol, crude oil |
Listedeki ilk altı kelime, 9-14 yaş arası bir çocuğun karşısına en kolay çıkabilecek olanlar. Pasta, tost ve basket çocuğun gündelik dünyasından geliyor; apartment ve salon da ev ya da şehir anlatan her konuda karşısına çıkabilir.
Neden bu kadar kolay yanılıyoruz?
Beyin tanıdık bir şekil görünce aklına ilk gelen anlamı alır ve yoluna devam eder. "Salon" okunduğu anda evdeki salon gelir. Çocuk "My mother is at the salon" cümlesini annesinin oturma odasında olduğu şeklinde anlar ve yanlış anladığından hiç şüphelenmez. Tamamen yabancı bir kelimede durup düşünür, tanıdık kelimede düşünmez.
Bu yüzden yalancı eşdeğerde çocuk bir şeyi bilmediğini düşünmez. Bildiğini sanır ve yanlış bildiğini fark etmez. Yanlış yerleşmiş bir anlamı sökmek, boş bir yere yeni bir anlam koymaktan daha zordur.
Bir de anlam tuzakları var
Bazı kelimelerde benzerlik yazılışta değil, çağrışımda. "Nervous" kelimesindeki "nerve" sinir demek ve çocuk bunu "sinirli" diye çevirir. Oysa nervous gergin, heyecanlı demektir. Sınavdan önce "I'm nervous" diyen biri kızgın değil, kaygılıdır. Kızgın için angry ya da annoyed kullanılır.
"Actually" da benzer bir tuzak. Aktüel çağrışımıyla "şu anda" diye anlaşılır, oysa actually "aslında" demektir. "Şu anda" için currently ya da now gerekir.
Çocuğa nasıl öğretilir?
Yalancı eşdeğerleri tuzağıyla birlikte öğretin. Yalnızca "pasta: makarna" yazan bir kart, çocuğun kafasındaki "pasta = doğum günü pastası" bağını koparmaz. Kartın arkasına iki satır yazın: "pasta: makarna" ve altına "doğum günü pastası: cake". Bu sayede iki anlam yan yana durur ve çocuk hangisinin hangisi olduğunu her seferinde seçmek zorunda kalır.
Komik cümleler de işe yarar. "For my birthday, my mum made a huge pasta." Doğum gününde kocaman bir tabak makarna. Çocuk güler ve o gülme, kelimenin akılda kalmasına yardım eder. Bir de defterin son sayfasını "tuzaklar" sayfası yapın ve karşılaştıkça buraya ekleyin. Kelime defterinin nasıl işe yarar hale geldiğini burada anlattık.
Kontrol ederken iki yönden sorun: "Basket ne demek?" ve "Sepetin İngilizcesi ne?" İkinci soru daha zordur ve tuzağı asıl o ortaya çıkarır. İngilizce kelimelerin kendi aralarında da benzer tuzakları var. Kitchen ile chicken gibi en sık karıştırılan çiftleri burada topladık.
GetSpeakin, bir çocuğun hangi kelimeyi hangi anlamla karıştırdığını cevaplarından görür. Yalancı eşdeğerde yapılan hata tek seferlik bir yanlış gibi görünmez; aynı kelimede aynı yanlış anlam tekrar tekrar seçilir. Bunu görebilmek, kelimeyi doğru anlamıyla yeniden çalıştırmanın ilk adımı.
Bu akşam için bir deneme: tablodan beş kelime seçin ve çocuğunuza yalnızca İngilizcesini sorun. "Pasta ne demek? Salon ne demek?" Kaç tanesinde tuzağa düştüğünü not edin, ertesi gün de o kelimeleri tuzaklarıyla birlikte bir kez daha sorun.
İlgili yazılar: ingilizce kelime ezberleme teknikleri, kitchen mi chicken mi?
Sınıfınızda deneyin. GetSpeakin her cevabı okur ve çocuğun gerçekten çalışması gereken kelimeleri önüne koyar. Okulunuz için demo planlayın.